Close cooking, heeft dat nou zin?

De vraag wordt me vaak gesteld. En kranten houden zich de laatste tijd ook weer vrolijk onledig met het 'ontzenuwen' van pogingen om wat voor het milieu te doen, zoals biologisch eten. Even los van het feit dat het grootste deel van deze informatie voor wie er in geïnteresseerd was al dertig jaar bekend was en vaak ook niet helemaal klopt...

1) De mens is het probleem. We zijn met veel te veel. Beste biologische oplossing is in de tuin gaan liggen en mest van jezelf maken. Dát is het grote plaatje. Sorry voor deze Calvinistische opening, maar je bent hier te veel. En ik ook. Het is beter om dat onder ogen te zien. Alleen als je alles goed doet (en dat betekent zo'n beetje van alle Westerse geneugten afzien) beperk je de gevolgen van jouw aanwezigheid op aarde tot iets hanteerbaars. Dat wil niet zeggen dat we het niet (veel) beter kunnen doen dan we het nu doen, maar wel dat we op den duur niet aan oplossingen ontkomen die verder gaan dan jouw dagelijkse keuze in de supermarkt. Ik bedoel dit motiverend, ook al klinkt dat misschien niet zo.

2) In het soort artikelen dat biologisch eten en ander milieuvriendelijk handelen bekritiseert, wordt overzicht gesuggereerd, dat de auteur in bijna alle gevallen helemaal niet heeft en zeker niet geeft. Bovendien: als dit allemaal niet werkt, wat dan wél, wijsneus? Dat appels uit Nieuw-Zeeland soms beter zijn dan Nederlandse, wil niet zeggen dat de Nederlandse niet een groot deel van het jaar beter zijn. Vertel me liever: welk deel van het jaar de een en welk deel van het jaar de ander. Met die informatie houdt dit weblog zich bezig, gebaseerd op bronnen die alles tegen elkaar af proberen te wegen. Journalisten die van ontzenuwen en wegrennen (wil er nog iemand een kop koffie) een gewoonte maken... helpen met de bewustwording, maar brengen een oplossing niet per se dichterbij. Nog meer mensen gaan hun schouders ophalen. Kortom: wat werkt er dan wél? Zoek het overzicht, niet de anekdote.

3) De sterkste troef van reguliere landbouw tegenover biologische is efficiëntie. We kunnen er veel meer mensen mee voeden op een veel zuiniger manier. In plaats van op het (nog) efficiënter en energiezuiniger maken van ons voedselproductiesysteem kunnen we ons beter richten op het duurzaam maken van de energie. Dan is trouwens ook die koelkast - energievreter, maar zorgt wel dat we veel minder weggooien - geen probleem meer. Als we het goed doen is technologie onze vriend, niet onze vijand.

4) Ik raad geen biologische groenten aan, omdat biologisch niet betekent dat er ook rekening wordt gehouden met energie die bij de productie nodig is. Biologische tomaten komen vaak uit kassen. Bovendien zetten groenten in het grote plaatje geen zoden aan de dijk. Groenten zijn juist wat overblijft als je andere dingen laat. Je kunt je beter richten op het eten van zo min mogelijk vlees en zuivelproducten zo veel mogelijk laten staan. Seizoensgroenten van zo dichtbij mogelijk eten is vooral een leuke hobby. Als je geen vlees eet, mogen je groenten van mijn part uit kassen van de maan komen. Belangrijker: kook basisproducten en ken de herkomst.

5) Een groot probleem zijn het glas wijn bij je eten en het kopje koffie na: net zulke energievreters als vlees. Frisdrank zelfde probleem. Zelfs een sapje gaat niet vrijuit. Je krijgt bovendien toch al meer dan genoeg voedingsstoffen binnen. Drink zo veel mogelijk kraanwater.

6) Voedsel is een van die producten waarin de 'vrije' markteconomie het meest over gelogen wordt en het moeilijkst juiste informatie over te krijgen en daarvan zeker het belangrijkste. Uiteindelijk is het een politiek probleem. Zolang voedselproducenten ons minimaal mogen voorlichten én maximaal liegen, kan de consument niet kiezen en verandert er niets.

(Overigens zou ik liever hebben dat de toekomst van de wereld niet volledig afhankelijk was van de democratische wil van velen, maar ach... daar zorgt de natuur als we zo doorgaan vanzelf wel voor...)

Close dipje

Bah. Volgens de kalender kon ik met een gerust hart asperges gaan halen, komen ze uit Italië en liggen ze in een open koeling. Is het seizoen nu al weer voorbij? Hetzelfde verhaal voor sperziebonen. Goed, ze zijn op hun energievriendelijkst in augustus, maar ze mogen in juni ook wel (B). Komen ze uit Egypte. Waarom, oom Albert? Toen maar naar de Hoogvliet gegaan. Die hadden, natuurlijk, wel asperges uit Limburg. Hoera. Maar de sperziebonen komen uit Marokko. Verdikkie. Toen heb ik een ZONDE begaan. Ik heb haricots verts uit Kenia gekocht. HET SYMBOOL VAN ALLES WAT IK NIET MEER WIL. Ik thuis checken, bleken die Marokkaanse sperziebonen geen punt. Verdikkie. Nou ja. Het is met duurzame vis, niet met vlees. En haricots verts zijn veel lekkerder. En ik zal het noooooit meer doen.

Close Cooking in de krant!

Voor mij is komkommertijd natuurlijk de ultieme grap. Ik werd twee weken geleden geïnterviewd door iemand van de GPD en daarna ben ik in allerlei regionale kranten geweest. Deze stond in de Stentor.

Waarom Close Cooking?

Close Cooking is, samengevat: groente van dichtbij en uit het seizoen, minder vlees en volgens de vleeswijzer, vis volgens de viswijzer en variatie met ongekoelde blikken of potten. Dichtbij betekent: uit Nederland en wat mij betreft ook bij voorkeur uit de supermarkt om de hoek. Het dagelijkse koken en boodschappen doen moet niet te tijdrovend worden en voor iedereen uitvoerbaar zijn.

1. Het is beter voor het milieu
Onze aanwezigheid richt enorm veel schade aan. Wat jij als individu eet is een druppel op de gloeiende plaat. Maar het is iets. Vervoer kost veel energie. Kassen kosten veel energie. En het is in veel gevallen gewoon niet nodig.

2. Het is gezond
Je gaat noodzakelijkerwijs zo veel mogelijk vanuit basisproducten werken. Geen voorgeproduceerde rotzooi meer. Dat scheelt enorm veel e-nummers, verborgen suikers en verborgen zout. Overigens: op de koude grond wordt meer gif gebruikt dan in de kas. In Nederland houden boeren zich aan de regels, hoop ik dan maar.

3. Het is leuk
Ik ben in juni echt blij met mijn eerste aardbei. De afwisseling is een feest. En je gaat nieuwe dingen proberen. Ik heb me het afgelopen jaar helemaal suf gekookt en bijna elke avond iets nieuws op tafel gezet.

4. Je bent wat je eet
De tijd moet uitwijzen of het een slim of dom dieet is. Maar laten we het gewoon recht voor zijn raap zeggen: sperziebonen uit Ethiopië als het buiten vriest, frambozen op je ijs tijdens het Kertdiner, Peruaanse asperges tijdens de 'lente' in maart... en is zoiets als in augustus met je bedrijf gaan karten op een indoor ijsbaan. Zo dom wil je toch niet zijn? Het is een trend: sinds privé belangrijker is dan werk, individuele ontplooiïng belangrijker dan de rest van de wereld, we gemiddeld drie reizen per jaar maken en rond de pensioengerechtigde leeftijd nog steeds 'jong' genoemd willen worden, denken we dat het altijd vakantie is. De hele winter onder de zonnebank, de cv op 25 graden, bij het minste straaltje zon in korte broek op slippers naar buiten en altijd eten wat we in de vakantie eten. Proberen om van Hollandse grond te dineren is het Nieuwe Chique.

Scandinavisch dieet beetje dom

Voedingsdeskundige Johannes Brug legt in NRC van 13 juni aan Rinskje Koelewijn uit dat we eigenlijk over moeten op een Nordic dieet, wat ik liever een Scandinavisch dieet noem. De Mediterrane mythe (ook de titel van het artikel, voor wie het zoekt) moet maar eens doorgeprikt: 'Het gaat niet om de ingrediënten, het gaat om het voedingspatroon.' Dat is dan: schijf van vijf, liever kip dan rood vlees, liever olie dan boter, liever volkoren dan wit brood. Kies dan voor een keuken van dichterbij, zoals het Scandinavische. En vervolgens promoot hij een menu vol zalm, koolzaadolie en bessen.

Dom
Net als het onnodige Engels is dit weer een typische, domme Nederlandse redenering. Trondheim is net zo ver als Rome. Een Nederlander moet niet een Mediterraan of een Scandinavisch menu eten, maar een Nederlands. Met het principe van zijn menu (zie onder) is natuurlijk niets mis. Deze ingrediënten gedijen inderdaad beter in noordelijk Europa dan de typische Mediterrane ingrediënten. Maar: je kunt niet het hele jaar bessen eten. Zalm is redelijk goed MSC-goedgekeurd te krijgen, maar komt dan van erg ver. Verder is hij kritisch op zaken zoals wijn, noten en tarwe, maar dat zijn allemaal zaken die van relatief dichtbij kunnen worden ingekocht en langzaam worden vervoerd. Verder pleit hij dus voor vis uit eigen rivier (zalm) of wild uit eigen bos (rendier) en loopt gezondheid en duurzaamheid in zijn verhaal door elkaar. Ik hoef niet te weten hoeveel alcohol gezond is. Overigens kan dit ook aan domme journalisten liggen.

Rationeel
De gedachte achter dit artikel is goed, maar de uitwerking slecht en je denkt al snel: onzin, weg ermee. Hou het simpel en rationeel. Eet van dichtbij, maar blijf wel nadenken. Stand van zaken close cooking lees je hier.

Nordic dieet
koolzaadolie in plaats van olijfolie. Het heeft dezelfde voedingswaarde en kan in Noord-Europa worden verbouwd.

fruit: appels, peren en vooral: bessen. Kruisbessen, bosbessen, aalbessen. Groeien met name in de Scandinavische landen veel. Zou voldoende kunnen zijn om de bevolking aldaar van bessen te kunnen voorzien. Bessen bevatten meer oxidanten en omega-3-vetten dan de topdrie van fruit die nu wordt gegeten in Noord-Europa: appels, peren en sinaasappels. Bessen kunnen daardoor ook deels vlees en vis vervangen.

vis uit eigen zee en rivier: makreel, forel, mosselen, haring, zalm (!). Maar, als alle Noord-Europeanen twee keer per week vis zouden eten, zoals wordt aangeraden, zou er al onvoldoende zijn. Elke dag vis is geen optie. Maar wie genoeg bessen, kool en koolzaadolie eet, kan toe met minder vis.

weinig vlees, en als het toch wordt gegeten, dan wild (rendier, fazant, eend). Het vee loopt in de Scandinavische landen nog in de wei. Het vlees van wei-dieren bevat meer onderhuids vetweefsel en is daardoor gezonder.

tarwe groeit in de noordelijke landen minder goed. De Zuid-Europese granen dus vervangen door rogge, haver en gerst. Groeit in Europa op grote schaal, maar wordt vooral als veevoeder gebruikt.

melkproducten. In tegenstelling tot Zuid-Europeanen hebben Noord-Europeanen (net als de Masaï en de Mongolen) het benodigde enzym om melkproducten te verteren. Halfvolle melkproducten zijn een uitstekende leverancier van eiwitten, en kunnen deels ook vlees en vis vervangen.

groente: alle groenten die in Noord-Europa goed gedijen: dus alle koolsoorten, radijs, waterkers, broccoli, kooprapen, pompoenen.

geen amandelen, maar walnoten en hazelnoten in het seizoen volop te oogsten en goed te bewaren.

alcohol. Dat is een lastige. Er is bewijs dat dagelijks een klein beetje alcohol hart- en vaatziekten zou voorkomen. Maar, het zou ook de kans op borstkanker vergroten. Het is, zegt Johannes Brug, niet nodig om gezond te blijven. Bier of jenever liggen meer voor de hand dan wijn.

Geciteerd uit: Rinskje Koelewijn, 'Mediterrane mythe', NRC Weekblad 6 juni 2010.

Het is geen lente!

Nu ik in het schemergebied tussen bewust onbekwaam en bewust bekwaam zit als het gaat om seizoensproducten, erger ik me wild aan recepten in kranten en magazines. Het is lente en dus overal vrolijke recepten met groenten die pas vlak voor de zomer weer van de volle grond komen. Om de een of andere reden is selderij al een tijdje favoriet. Volkskeuken, Allerhande, het magazine van de Hoogvliet en de Spar: selderij, selderij, selderij. Henrico Prins grapt zelfs dat je 'maar net even geluk moet hebben met die lente.' Dames en heren: selderij komt pas vanaf juni uit de kas. Dat moet je maar lente durven noemen. 21 juni is het zelfs al weer zomer! Loethe Olthuis heeft het beter begrepen, die kwam zwaar depressief uit haar maartse moestuin terug en doet het nog maar even met diepvriessperziebonen. Voeg aan voorgaand recept een zachte Nederlandse blauwe kaas toe en we zijn helemaal goed bezig. Het is geen lente, dames en heren. Op uw bord is het nog winter. U komt er niet met een keer in de maand boerenkool met worst. Waarmee dan wel? Hiermee. Het spijt me. Nog even geduld!

Terug naar onze wortels

Close Cooking is hot. Vorige week in de Viva: terug naar onze wortels, met pastinaken, wortelen en knolselderij. Tien punten, Viva! Als je dan niet vervolgens aan de recepten olijven en sinaasappels toevoegt. Verse peterselie is ook geen goed idee. (Hoewel ik moet toegeven dat ik op dat front soms zondig.) En het wortelrecept is met bospeen, een zomergroente. Kortom: slecht denkwerk, en zo zien we het helaas vaker. Delicious heeft een seizoensreceptenzoeker, wat natuurlijk een enorm goed idee is. Voer je (op deze blog gevonden) seizoensgroente in en krijg er een recept bij. Maar in die recepten staan ook nog steeds zaken die niet uit het seizoen komen. Dus je bent er niet echt mee geholpen. Het is een trend maar ook niet meer dan dat. Brrr... het sneeuwt buiten. Lekker binnen met winterrecepten. Zet de centrale verwarming nog maar een tandje hoger en daarna lekker op de zonnebank in de studeerkamer.

De Streepjescodeconsument

Ik twijfel niet meer: weten waar je eten vandaan komt, wordt de trend van 2010 en wat mij betreft het hele aansluitende decennium. De bewuste burger wil niet meer in goed vertrouwen in zijn mond proppen wat er in de schappen ligt. En de techniek om zulke kennis te vergaren, waar je je ook maar bevindt, ís er. Maar hoe gaan we het precies doen?

Het logo dat andere logo's overbodig maakt
Dick Veerman van foodlog.nl pleit samen met Jan Peter van Doorn voor een logo dat andere logo's overbodig gaat maken. Dat werkt zo. Fabrikanten die niets te verbergen hebben zetten alle informatie over hun producten (herkomst, productiewijze, vervoer) in een database. En het publiek weet dat ze op een site naar die informatie kunnen kijken dankzij dat logo, waar de bedenkers wijselijk de details nog even niet van bekend maken. Van Doorn: 'De gebruikelijke logo's doen of een consument hersendood is. Dit nieuwe logo niet. Ik wil het weer leuk maken om op zoek te gaan naar informatie en consumenten zelf te laten bedenken wat ze er van vinden. Natuurlijk maken we het hen niet makkelijker(gemak is zoooo 2009), maar het wordt het tegenovergestelde van 'Ik kies bewusteloos’.

Logo's als logische tussenstap
Sympathiek betoog, maar hun voorstel gaat nooit werken wegens het oeverloze geklets dat er uit voort zal komen en de vrijblijvendheid. En wat ik niet snap: we zijn tegen logo's en dus verzinnen we... en logo!? Bovendien zijn logo's, de gecontroleerde althans zoals EKO, zo gek nog niet. Veerman en Van Doorn hebben gelijk dat ze beperkingen hebben omdat het er zo veel aan het worden zijn, maar je kunt ze veel beter als een tussenstap zien. Een veel betere oplossing is dan ook die van het Voedingscentrum, een overheidsorgaan dat ons over ons eten informeert. Die lanceerden vandaag een via je mobiel te raadplegen website waarop je E-nummers en etiketinformatie kunt natrekken. De informatie is noodzakelijkerwijs kort en daardoor helaas soms nogal cryptisch - fijn om te weten dat een E-nummer natriumbicarbonaat en van biologische herkomst is, maar dan weet ik nóg niks - maar het is een begin. Je kunt met een beetje achtergrondkennis nu ín de winkel op een makkelijke manier kijken wat je koopt, voordat je het koopt.

Het beste logo is de streepjescode
Toch zijn we er daarmee nog niet. Mijn ideaal zou zijn: totale openheid. Verplicht voor alle producenten. Van mij mogen de logo's blijven, maar maak nu gewoon eens een voor telefoons geschikte internetsite waar je door het simpelweg inscannen van de streepjescode (technisch geen punt) kunt zien wat de herkomst is van het product dat je koopt. Waar komen de ingrediënten en het verpakkingsmateriaal vandaan, waar en wanneer en hoe is het product bewerkt, hoe en door wie is het vervoerd? Dit soort zogenaamde 'keteninformatie' die allang bekend bij supermarkten en hun leveranciers. Die is namelijk verplicht om mogelijk te maken dat een slechte partij komkommers snel uit de schappen gehaald kan worden. In principe zou de chef van je groenteafdeling nu al precies moeten kunnen vertellen waar je komkommer vandaan komt, net als dat je slager moet kunnen achterhalen bij welke boederij je speklapje heeft rondgehuppeld. Deze informatie hoeft alleen maar op een slimme manier toegankelijk gemaakt te worden. En als dat met patiëntgegevens en met burgerservicenummers kan, dan kan het ook met komkommers. Het zal vast niet gratis zijn, maar lost wel alle problemen rond voedselherkomst in één klap op. En iedereen kan dan zelf bepalen hoe ver hij gaat in zijn keuzes rond wat hij wel of niet koopt.

Naar strengere spijswetten
Wederom is het een tussenstap. Ik hoop natuurlijk dat uiteindelijk dan een substantiële groep consumenten, zonder de eeuwige tussenkomst van de Keuringsdienst van Waarden, KASSA of Consumentenbond, zijn politieke partij gaat wijzen op de bedenkelijke herkomst en productie van bepaalde producten. Want uiteindelijk moeten bepaalde zaken natuurlijk gewoon verboden worden. In de kern blijft het absurd dat je in de winkel geheel vrijwillig op basis van gebrekkige informatie mag kiezen tussen gezonde en ongezonde, milieuvriendelijke en milieu-onvriendelijke, eerlijke en oneerlijke producten. Zonder kennis en informatie kan er geen vrije keuze zijn. En zonder wetten blijven slechte producten gewoon goedkoop en alleen al daarom aantrekkelijk naast producten liggen waar we allemaal beter van worden in plaats van slechter.